Skip to content →

เครดิตผลงานกับลิขสิทธิ์ สองเรื่องที่เกี่ยวกัน?

ในสังคมปัจจุบัน (จริงๆ มันก็อาจจะมีมาตั้งแต่ยุคไหนๆ แต่เนื่องจากความทรงจำของผม ไม่อาจจะย้อนไปได้ ก็ขอแค่ยุคปัจจุบันแล้วกัน) มีวัฒนธรรมหรือมารยาทอยู่อย่างหนึ่ง คือการให้เครดิตเจ้าของผลงาน เมื่อนำผลงานไปใช้ต่อ ทั้งในสังคมภายนอก และสังคมออนไลน์ (ในสังคมออนไลน์จะมีปัญหาเด่นชัดกว่าเล็กน้อย) แต่สิ่งที่หลายๆ คน อาจจะยังไม่ทราบคือ การให้เครดิตของงานนั้น ไม่ได้ «justify» การเอาผลงานไปเผยแพร่ต่อโดยไม่ได้ขออนุญาตแต่อย่างใด

(ที่ผมจะเขียนต่อไป หลักๆ จะเป็นพูดถึงการนำงานเขียนไปใช้ เนื้อหาอาจจะครอบคลุมใช้ได้กับผลงานอื่น เช่น ภาพนิ่ง วิดีโอ เสียง แต่โดยหลักๆ จะครอบคลุมถึงงานเขียนครับ)

ตามความเข้าใจของผม ส่วนของการอ้างเครดิตนั้น เป็นความจำเป็นทางด้านวิชาการ ในแง่ความน่าเชื่อถือของข้อมูล การค้นคว้าต่อ และให้เกียรติแก่ผู้สร้าง ในแง่การคุ้มครองสิทธิ์ของผู้สร้างนั้น ไม่ใช่ประเด็นหลักและเป็นผลจากการให้เครดิตเท่าไรนัก อย่างไรก็ตาม ผลประโยชน์ของผู้สร้างผลงานซึ่งนำออกเผยแพร่ในอินเตอร์เน็ตนั้น ส่วนใหญ่ไม่มีในเชิงพานิชย์อย่างจริงจัง จึงเหลือเพียงเกียรติหรือชื่อเสียงของผู้สร้างสรรค์ ทำให้การให้เครดิตจึงเป็นทางออกที่ค่อนข้างประนีประนอม เพราะผู้สร้างยังคงได้รับเกียรติหรือชื่อเสียงส่วนนี้อยู่

ซึ่งนั่น อาจทำให้หลงลืมด้านผลประโยชน์เชิงพานิชย์ไปได้

สิ่งหนึ่งที่ต้องเข้าใจคือ การเผยแพร่ผลงานสร้างสรรค์บนอินเตอร์เน็ต ไม่ได้แปลว่าผู้สร้างจะสละสิทธิ์ของตัวเองในงานนั้น ปล่อยให้งานกลายเป็น «public domain» นะครับ (เช่นเดียวกับที่เราไม่สามารถอัดหนังหรือเพลงที่ออกอากาศทางโทรทัศน์หรือวิทยุไปขายได้นั่นแหละครับ)

ถึงจุดนี้ ถ้าคุณไม่เห็นด้วยแล้ว มีคำถามครับ

  1. การเอาหนังสือที่วางขายทั่วไป ไปถ่ายเอกสารขาย ผิดไหม?
  2. การขโมยจักรยาน ขโมยรถยนต์ ที่จอดอยู่ข้างถนน ผิดไหม?

หลายๆ คน ก็อาจจะสงสัยว่า “แล้วจะเอาอะไรกันนักหนา เราก็เอาไปให้คนอื่นอ่านเพิ่มเฉยๆ ไม่ได้เอาไปขายอะไรเสียหน่อย เครดิตก็ให้แล้ว น่าจะดีใจเสียอีกที่งานได้รับการเผยแพร่มากขึ้น” คำตอบง่ายๆ คือ “อย่าไปคิดแทนคนอื่น” จริงๆ แล้ว คุณเองก็ได้รับผลประโยชน์จากการนำผลงานของเขาไปใช้เหมือนกัน (ถ้าไม่ได้ คุณจะทำไปทำไมครับ อย่างน้อยมันก็ทำให้บลอกหรือเวบบอร์ดของคุณมีเนื้อหามากขึ้น) สมมติว่าผู้สร้างสรรค์ผลงาน เผยแพร่ผลงานของเขาในเวบไซต์ของตัวเอง แล้วมีการขายโฆษณา การที่คุณเอาผลงานของเขาไปเผยแพร่ที่อื่น แทนที่คนอ่านจะเข้าไปที่หน้าของเขา ก็อาจจะเข้าไปที่หน้าของคุณเอง เรตติงที่ลดลงก็อาจทำให้มูลค่าการโฆษณาลดลงได้ นอกจากนี้ เขาอาจจะนำงานของเขาไปขายในภายหลัง การที่มีผลงานเผยแพร่ในวงกว้างไปแล้ว มันก็ทำให้มูลค่าของมันลดลงได้ อันนี้คือตัวอย่าง ที่บางคนอาจจะ “คิดแทน” ไม่ถึง

ที่ผมเขียนบทความนี้ขึ้นมา เพราะเห็นว่า หลายครั้งเวลามีประเด็นปัญหาของการคัดลอกผลงาน คนส่วนใหญ่มักจะมองเรื่องเครดิตเป็นหลัก (ยกเว้นงานที่มีผลประโยชน์เชิงพานิชย์จริงๆ เช่น เอางานเขียนไปส่งสำนักพิมพ์ขาย จึงมักจะหันมาพูดเรื่องลิขสิทธิ์) ทั้งที่จริงแล้ว ในหลายกรณี มันไม่สมควรตั้งแต่การคัดลอกมาทั้งบทความโดยไม่ขออนุญาตผู้สร้างสรรค์แล้ว และที่ผมเขียน ไม่ได้แปลว่าผมไม่เคยทำอะไรลักษณะนี้เลย เพียงแต่ว่าตอนนี้ หลังจากได้ศึกษา ทั้งในทางปรัชญาและกฎหมายมากขึ้น ก็ทำให้ผมระมัดระวังมากขึ้น ก็เลยเอามาเขียนถึง เพื่อที่ว่าบางคน ที่อาจจะยังไม่รู้ ก็จะได้รู้และระวังกันมากขึ้นเช่นเดียวกัน สำหรับข้อมูลส่วนไหนที่อาจจะผิดพลาด หรือมีข้อโต้แย้ง บอกกล่าวกันได้เลยครับ

เกร็ดความรู้

  1. บางสิ่งบางอย่าง ไม่ได้รับการคุ้มครองลิขสิทธิ์ตามกฎหมาย เช่น ข่าว ข้อเท็จจริง กฎหมาย ที่สำคัญคือ ลิขสิทธิ์ไม่ครอบคลุมถึงความคิด กระบวนการ หลักการ
  2. ลิขสิทธิ์ (copyright) ไม่เหมือนกับสิทธิบัตร (patent) และเครื่องหมายการค้า (trademark) ลิขสิทธิ์มีความคุ้มครองตามกฎหมายทันทีที่ผลงานถูกสร้างสรรค์ขึ้น นั่นคือตั้งแต่คุณเขียนงาน กดชัตเตอร์ วาดภาพ แต่งเพลง ผลงานของคุณได้รับความคุ้มครองทันที และตามกฎหมายในปัจจุบัน (ซึ่งเข้าใจว่ามีที่มาจากข้อตกลงระหว่างประเทศ) คุณไม่จำเป็นต้องใส่เครื่องหมายลิขสิทธิ์ หรือเขียนคำสงวนลิขสิทธิ์ไว้ จึงจะได้รับความคุ้มครอง (ต่างจากในอดีต)
  3. ปัจจุบัน มีรูปแบบสัญญาอนุญาตแบบหนึ่งที่กำลังได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ คือ ครีเอทิฟคอมมอนส์ (ดูตัวอย่างจากในบลอกของพี่ณัช) ซึ่งคุณสามารถอนุญาตให้ผู้อื่นนำไปใช้ต่อ โดยมีเงื่อนไข เช่น จะต้องบอกว่าเป็นงานของคุณ ห้ามเอาไปใช้ในทางการค้า ห้ามดัดแปลง หรือจะต้องให้งานดัดแปลงมีไลเซนส์แบบเดียวกัน เป็นต้น

อ่านเพิ่มเติม

  1. Copyright, create or destruct? #1 (Cubic Blog) โดยพี่ณัข อธิบายเรื่องกฎหมายลิขสิทธิ์ขั้นพื้นฐานแบบง่ายๆ
  2. คุณรู้มั้ย ทำไมถึงควรให้เครดิต?? โดยคุณ k9 ครับ ผมไม่รู้จัก แต่เห็นว่าเป็นเรื่องน่าสนใจว่า ทำไมถึงต้องให้เครดิต

Published in Society

2 Comments

  1. อ่า… อ่านแล้วก็รู้สึกได้ว่า ถึงแม้จะไม่ใช่งานเชิงพาณิชย์ก็ไม่ควรลอกข้อความใครมาสุ่มสี่สุ่มห้า…อย่างนั้นรึเปล่า?

    แต่ก็แอบเห็นป่านยกโควตของพี่ณัชมาแปะไว้ตรงด้านขวาเหมือนกันแฮะ…นี่เป็นเรื่องเดียวกันรึเปล่าเนี่ย?

    สุดท้าย การช่วยเผยแพร่งานของฅนอื่น อาจจะทำให้มูลค่า เพิ่มขึ้น มากกว่าลดลงก็ได้นะฮะ (เช่น อาจารย์ยกบทความของอาจารย์อีกท่านมาให้อ่าน แล้วก็บอกว่า ถ้าอ่านไม่รู้เรื่อง กรุณาไปซื้อหนังสือเล่มนั้นมาอ่าน…นักศึกษาก็ไปซื้ออ่านกันเป็นแถว ๆ)

  2. Chayanin Chayanin

    ผมตั้งใจจะสื่อว่า เราไม่ควรไปคิดแทนเจ้าของครับ เราอาจจะมองว่ามันได้ประโยชน์ แต่ที่สำคัญคือ เจ้าของเขามองว่ามีประโยชน์ต่อเขาหรือเปล่า เราไม่รู้ว่าเจ้าของเขามีจุดมุ่งหมายอะไร

    จริงๆ ผมไม่ได้ต่อต้านการคัดลอกข้อมูลแบบนี้มากนัก เพราะก็พอจะรู้ว่า ในความเป็นจริงก็ไม่ได้ซีเรียสอะไรกันมากมาย แต่ก็อยากจะเตือนไว้ เพราะบางคนชอบไปคิดแทนว่า ที่เราทำไม่ได้ทำให้เขาเสีย จริงๆ ได้ประโยชน์ด้วยซ้ำ ทั้งที่จริง ผลประโยชน์ของเขาอยู่ตรงไหนเราก็ไม่รู้

    จุดสำคัญคือ คนจำนวนมากคิดว่า การให้ credit เป็นการ justify การคัดลอก (อันนั้นเป็นเรื่องงานวิชาการและจริยธรรม ไม่เกี่ยวกับลิขสิทธิ์ครับ)

    ส่วนโควตพี่ณัชใน Tumblr เกี่ยวข้องกับบทความที่แล้วครับ

Comments are closed.